UNESCO khởi động chương trình Con người và Sinh quyển (chương trình MAB) vào năm 1971, giới thiệu một khái niệm mới: khu dự trữ sinh quyển. Đây là những khu vực nơi hệ sinh thái và hoạt động của con người có thể cùng tồn tại hài hòa. Mô hình này hiện dẫn dắt nỗ lực toàn cầu nhằm cân bằng nông nghiệp, văn hóa, đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
Nông nghiệp và ngành rượu vang thường gây sức ép lên hệ sinh thái. MAB đưa ra một khung làm việc hỗ trợ sản xuất nông nghiệp (vườn nho, vườn ô liu, ruộng lúa) đồng thời bảo vệ đất, cảnh quan và giá trị văn hóa. Mô hình này đặc biệt phù hợp tại các vùng trồng nho, nơi di sản và chăm sóc môi trường cần đi cùng nhau.
MAB là gì và cách chương trình này hỗ trợ nông nghiệp bền vững
Chương trình MAB kết nối khoa học tự nhiên và khoa học xã hội với phát triển kinh tế bền vững. Khác với vườn quốc gia, các khu dự trữ sinh quyển cho phép hoạt động của con người. Nông dân, cộng đồng nông thôn và doanh nghiệp có thể hoạt động trong các khu này miễn là tuân thủ thực hành bền vững.
Mỗi khu dự trữ theo đuổi ba mục tiêu chính:
- Bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái
- Khuyến khích hoạt động kinh tế và xã hội bền vững
- Hỗ trợ nghiên cứu, giáo dục và trao đổi tri thức
Hiện có hơn 700 khu dự trữ sinh quyển trên toàn thế giới, trải rộng khắp 134 quốc gia, và 53 khu nằm ở Tây Ban Nha. Điều này đưa Tây Ban Nha trở thành quốc gia có số lượng khu dự trữ sinh quyển nhiều nhất, củng cố vai trò dẫn dắt trong chuyển đổi nông sinh thái.
Mô hình MAB không chỉ chứng nhận một địa lý. Nó khuyến khích cách làm việc gắn quản trị cảnh quan, gìn giữ văn hóa và khả năng chống chịu dài hạn, những giá trị then chốt cho ngành rượu vang.
Terra Alta: nơi di sản rượu vang và bền vững cùng hiện hữu
Terra Alta, ở miền nam Catalonia, thuộc vùng Terres de l’Ebre, được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển từ năm 2013.
Khu vực này có vùng đất ngập nước, ruộng lúa và núi Địa Trung Hải. Đồng thời duy trì một bức tranh ghép nông lâm truyền thống. Ở đây, vườn nho và các cây trồng khác phát triển song song với khu bảo tồn thiên nhiên, bao gồm các điểm Natura 2000 và công viên cấp vùng.
Nhờ chứng nhận MAB, các sản phẩm địa phương như gạo, dầu ô liu và nho làm rượu vang được gia tăng giá trị. Chúng phản ánh cam kết với bền vững, di sản và đa dạng sinh học. Điều này đặc biệt ý nghĩa tại Terra Alta, nơi viticulture định hình kinh tế và cảnh quan.
Không dừng ở bảo tồn, công nhận MAB còn thúc đẩy đổi mới trong thực hành canh tác: tái tạo đất, hành lang đa dạng sinh học, sử dụng nước hiệu quả và hòa nhập cảnh quan.
Celler La Botera: rượu vang bền vững bắt rễ trong một cảnh quan sống động
Celler La Botera tọa lạc tại Batea, ở trung tâm lịch sử trồng nho của Terra Alta. Nhà sản xuất rượu vang này hoạt động trong một trong số ít lãnh thổ tại châu Âu nơi vùng trồng nho truyền thống giao thoa với khu dự trữ sinh quyển do UNESCO công nhận. Sự giao thoa giữa di sản văn hóa và quản trị môi trường đó mang lại cho Celler La Botera một vị thế vừa vững nền tảng vừa hướng tới tương lai.
Làm việc trong điều kiện của một khu dự trữ sinh quyển không chỉ là tuân thủ các hướng dẫn bền vững. Đó là canh tác với ý thức về giới hạn địa phương và sự phụ thuộc lẫn nhau của sinh thái. Khô hạn, cấu trúc đất và các hành lang đa dạng sinh học không phải là khái niệm lý thuyết. Chúng định hình cách quản lý vườn nho. Với Celler La Botera, điều này chuyển hóa thành triết lý can thiệp tối thiểu dựa trên tri thức truyền thống và thực hành theo đặc thù điểm trồng.
Nhà sản xuất tập trung vào các giống nho bản địa thích nghi tốt với đất nghèo và điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng. Công việc ngoài vườn chú trọng sức khỏe đất lâu dài, hạn chế xói mòn và hòa nhập cảnh quan. Bờ thửa đá địa phương, dải thực vật tự nhiên và các giải pháp giữ nước mưa là logic nghề trồng nho thường nhật, không phải chiến lược tiếp thị.
Trong bối cảnh nhiều tuyên bố về bền vững còn mơ hồ, Celler La Botera mang đến điều khác biệt: tính nhất quán có thể truy xuất và kiểm chứng giữa sản phẩm, nơi chốn và cách sản xuất. Điều này đặc biệt quan trọng với giới chuyên rượu vang tìm kiếm không chỉ chất lượng mà còn tính xác thực gắn nguồn gốc cùng cam kết môi trường thực sự.
Celler La Botera không tách việc làm rượu khỏi lãnh thổ. Bản sắc của họ gắn liền với cảnh quan Địa Trung Hải mà họ đang sinh sống và gìn giữ. Sợi dây liên kết giữa đất đai, phương pháp và thông điệp đó đang trở thành một tài sản giá trị trong thương mại rượu vang quốc tế.
Vượt ra ngoài Terra Alta: rượu vang tại các khu dự trữ sinh quyển khác
Mạng lưới khu dự trữ sinh quyển của Tây Ban Nha bao gồm nhiều vùng rượu vang quan trọng khác. Ví dụ:
- Sierra de las Nieves (Andalusia): nơi viticulture miền núi đang hồi sinh với các thực hành chú trọng khí hậu.
- La Rioja Biosphere Reserve: bao phủ một phần các thung lũng Iregua, Leza và Jubera, với những nhà sản xuất nhỏ đầu tư vào đa dạng sinh học và làm rượu can thiệp thấp.
- Menorca: nơi viticulture cùng tồn tại với các hệ sinh thái ven biển và nội địa được bảo vệ.
Dù không phải tất cả đều nổi tiếng về sản lượng lớn, các khu vực này cho thấy khung MAB có thể định hình bản sắc viticulture như thế nào. Họ thúc đẩy các thực hành như cỏ phủ, canh tác khô, phục hồi giống bản địa và quản lý dịch hại tổng hợp, tất cả đều thiết yếu trong bối cảnh khí hậu ấm lên.
Định vị bền vững trong thương mại và truyền thông
Việc thuộc một khu dự trữ sinh quyển không chỉ ảnh hưởng đến cách một rượu vang được sản xuất. Nó còn đặt rượu vang vào một phân khúc thị trường tăng trưởng, coi trọng sự liêm chính, minh bạch và nhất quán về môi trường.
Nhà hàng và sommelier đang tuyển chọn danh mục phản ánh nhiều hơn phong cách hay xuất xứ. Họ tìm những rượu vang mang câu chuyện trách nhiệm, phản ánh sự gìn giữ đất đai, tiếp nối văn hóa và tính xác thực. Rượu vang từ các vùng được MAB công nhận có thể đáp ứng những kỳ vọng này theo cách cụ thể và đáng tin cậy.
Người tiêu dùng cũng nhìn xa hơn nhãn chai. Thị hiếu của họ ngày càng được định hình bởi các giá trị như bền vững, nguồn cung ứng có đạo đức và khả năng truy xuất. Khi một rượu vang đến từ cảnh quan được bảo vệ với giá trị sinh thái được thừa nhận, nó kể một câu chuyện dễ chạm đến cảm xúc.
Với nhà nhập khẩu và nhà phân phối, phản ứng trước những dịch chuyển này không phải chạy theo xu hướng. Đó là đón trước kỳ vọng của các phân khúc thị trường am hiểu và có ảnh hưởng nhất. Đại diện cho rượu vang từ các khu dự trữ sinh quyển là cách mang lại sự nhất quán giữa sản phẩm, nơi chốn và nguyên tắc.
Người trồng nho cũng nhấn mạnh vai trò của du lịch rượu vang trong việc củng cố mối liên kết này. Du khách trải nghiệm cảnh quan và triết lý đứng sau những rượu vang đó thường trở thành đại sứ tận tâm nhất.
Văn hóa, cảnh quan và sản phẩm: một câu chuyện thống nhất
Tại những vùng như Terra Alta, nhãn sinh quyển củng cố sự thống nhất giữa bản sắc văn hóa và thực hành nông nghiệp. Tường đá khan, sườn đồi bậc thang và các giống nho truyền thống không chỉ là di sản, mà còn là yếu tố đang hoạt động trong viticulture bền vững.
Các nhà sản xuất rượu vang ở những lãnh thổ này thường hợp tác với các thiết chế địa phương về phục hồi cảnh quan, giám sát đa dạng sinh học và khơi phục di sản, càng neo chặt sản phẩm vào nơi xuất xứ.
Mối liên kết đó có ý nghĩa. Nó gia tăng chiều sâu cho câu chuyện rượu vang và tạo dựng sự trung thành dài hạn của giới chuyên môn lẫn người tiêu dùng cuối.
Một mô hình đang lớn mạnh cho ngành rượu vang
Kết hợp sản xuất rượu vang với các nguyên tắc MAB đòi hỏi sự cân bằng. Không chỉ dừng ở việc làm nên một chai rượu xuất sắc. Nhà sản xuất còn phải bảo vệ đất đai, vận dụng tri thức truyền thống và tuân theo phương pháp bền vững.
Cách tiếp cận này mang lại lợi ích rõ ràng. Nhà sản xuất có thể xây dựng câu chuyện thương hiệu mạnh và hấp dẫn người tiêu dùng có ý thức. Tuy nhiên, nó cũng đi kèm thách thức, bao gồm chi phí sản xuất cao hơn, nhu cầu đào tạo và kế hoạch dài hạn.
Với giới chuyên rượu vang (nhà phân phối, nhà nhập khẩu, sommelier), rượu vang từ các khu như Terra Alta, hay từ các nhà sản xuất như Celler La Botera, là lựa chọn thông minh. Chúng kết hợp chất lượng và tính xác thực với cam kết môi trường thực chất. Xu hướng này tiếp tục tăng tại thị trường châu Âu, châu Mỹ và toàn cầu.
Sẽ còn nhiều vùng đi theo con đường này. Mô hình MAB mang lại nguồn cảm hứng cho các lãnh thổ rượu vang trên khắp thế giới. Liệu họ có thể điều chỉnh các nguyên tắc tương tự cho thực tiễn địa phương? Và sự chuyển dịch đó sẽ tác động thế nào tới thương mại quốc tế?